સૂર્ય નમસ્કારના ૧૨ ચરણ, વૈદિક મંત્રો અને શારીરિક-માનસિક આરોગ્ય પર તેનો પ્રભાવ

સૂર્ય એ પૃથ્વી પર તમામ પ્રાણ, પ્રકાશ અને જીવનનો પ્રત્યક્ષ દેવ છે ("સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ" — ઋગ્વેદ). સૂર્ય નમસ્કાર એ યોગાસન, પ્રાણાયામ અને મંત્ર જાપનો અદભુત સમન્વય છે, જેમાં શરીરના તમામ મુખ્ય અંગો, સ્નાયુઓ અને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ (Endocrine Glands) સક્રિય થાય છે.

સૂર્ય નમસ્કારના ૧૨ મંત્રો અને આસનો:

1. પ્રણામાસન — ૐ મિત્રાય નમઃ (સર્વના મિત્ર)
2. હસ્તઉત્થાનાસન — ૐ રવયે નમઃ (પ્રકાશમાન)
3. પાદહસ્તાસન — ૐ સૂર્યાય નમઃ (ગતિ આપનાર)
4. અશ્વસંચાલનાસન — ૐ ભાનવે નમઃ (તેજસ્વી)
5. દંડાસન (પર્વતાસન) — ૐ ખગાય નમઃ (આકાશ વિહારી)
6. અષ્ટાંગ નમસ્કાર — ૐ પૂષ્ણે નમઃ (પોષણ આપનાર)
7. ભુજંગાસન — ૐ હિરણ્યગર્ભાય નમઃ (સુવર્ણમય સર્જક)
8. પર્વતાસન — ૐ મરીચયે નમઃ (કિરણોના સ્વામી)
9. અશ્વસંચાલનાસન — ૐ આદિત્યાય નમઃ (અદિતિના પુત્ર)
10. પાદહસ્તાસન — ૐ સવિત્રે નમઃ (ઉત્પાદક)
11. હસ્તઉત્થાનાસન — ૐ અર્કાય નમઃ (પૂજ્ય)
12. પ્રણામાસન — ૐ ભાસ્કરાય નમઃ (દિવ્ય તેજ)

સ્વાસ્થ્ય લાભ: પ્રાતઃકાળે ખુલ્લા આકાશમાં સૂર્ય નમસ્કાર કરવાથી વિટામિન ડી મળે છે, કરોડરજ્જુ લચીલી બને છે, પાચનક્રિયા સુધરે છે અને સોલર પ્લેક્સસ (મણિપુર ચક્ર) જાગૃત થાય છે જેનાથી આત્મવિશ્વાસ વધે છે.