દશેરા, શરદ પૂર્ણિમા, કરવાચોથ, ધનતેરસ, કાળી ચૌદશ, દિવાળી, બેસતું વર્ષ, ભાઈબીજ, છઠ પૂજા, દેવઉઠી એકાદશી, તુલસી વિવાહ, દેવ દિવાળી અને દત્તાત્રેય જયંતી ૨૦૨૬ ના શુભ મુહૂર્ત, પૂજાવિધિ અને શાસ્ત્રીય રહસ્યો.
આજના પવિત્ર દિવસે હિન્દુ વૈદિક જ્યોતિષ અને સૂર્ય સિદ્ધાંત દ્રિક પદ્ધતિ અનુસાર આજ નો નક્ષત્ર - નક્ષત્ર ઑક્ટોબર 24, 2026 માટે ની સચોટ અને અધિકૃત માહિતી ...
ગુજરાત અને સમગ્ર ભારતમાં સૌથી વધુ ઉલ્લાસ અને ઊર્જાસભર ઉજવાતો લોકપ્રિય તહેવાર એટલે "ઉત્તરાયણ" (Uttarayan) અને "મકર સંક્રાંતિ" (Makar Sankranti). સૂર્ય ...
માઘ સુદ પાંચમના પવિત્ર દિવસે ઉજવાતો "વસંત પંચમી" (Vasant Panchami) નો તહેવાર ઋતુરાજ વસંતના આગમન અને જ્ઞાન, વાણી, કલા તથા સંગીતની અધિષ્ઠાત્રી દેવી મા સ...
દેવાધિદેવ મહાદેવ શિવશંકરની કૃપા પ્રાપ્ત કરવાનો સર્વોચ્ચ અને પાવન મહોત્સવ એટલે "મહાશિવરાત્રી" (Maha Shivratri). મહા વદ તેરસ અને ચૌદશની રાત્રિએ શિવ અને ...
હિન્દુ સંસ્કૃતિમાં આસુરી શક્તિઓ પર દૈવી ભક્તિના વિજયનું અમર પ્રતીક એટલે "હોળિકા દહન" (Holika Dahan). ફાગણ સુદ પૂર્ણિમાના દિવસે પ્રદોષ કાળમાં ભદ્રા રહિ...
પ્રેમ, ઉલ્લાસ, ભાઈચારો અને રંગોનું મહાપર્વ એટલે "ધુળેટી" (Dhuleti) અથવા "હોળી" (Holi). હોળિકા દહનના બીજા દિવસે ફાગણ વદ એકમના રોજ ધુળેટી મનાવવામાં આવે ...
હિન્દુ નવવર્ષ (વિક્રમ સંવત)ના પ્રારંભ સાથે માતા ભગવતી આદિશક્તિની ઉપાસનાનો મહાપર્વ એટલે "ચૈત્ર નવરાત્રી" (Chaitra Navratri / Vasantik Navratri). ચૈત્ર ...
સનાતન ધર્મમાં મર્યાદા પુરુષોત્તમ, ધર્મના સાક્ષાત્ મૂર્તિમંત સ્વરૂપ ભગવાન શ્રીરામચંદ્રજીનો પ્રાગટ્ય દિવસ એટલે "રામ નવમી" (Ram Navami). ચૈત્ર સુદ નોમના ...
કળિયુગમાં સાક્ષાત્ જાગૃત દેવતા, સંકટમોચન, અંજનીપુત્ર અને પવનપુત્ર ભગવાન હનુમાનજીનો પ્રાગટ્ય મહોત્સવ એટલે "હનુમાન જયંતી" (Hanuman Jayanti). ચૈત્ર સુદ પ...
સનાતન હિન્દુ ધર્મમાં અજ્ઞાનના અંધકારમાંથી જ્ઞાનના દિવ્ય પ્રકાશ તરફ દોરી જનાર સદ્ગુરુના ચરણોમાં કૃતજ્ઞતા અર્પણ કરવાનું પરમ પવિત્ર પર્વ એટલે "ગુરુ પૂર્ણ...
ભાઈ-બહેનના અતૂટ પ્રેમ, સ્નેહ અને સુરક્ષાના પવિત્ર સંકલ્પનું મહાપર્વ એટલે "રક્ષાબંધન" (Raksha Bandhan / Rakhi). શ્રાવણ સુદ પૂર્ણિમાના દિવસે બહેન પોતાના...
સમગ્ર બ્રહ્માંડના નાથ, પૂર્ણ પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો દિવ્ય પ્રાગટ્યોત્સવ એટલે "જન્માષ્ટમી" (Krishna Janmashtami / Gokulashtami). શ્રાવણ વદ આઠમના ...
પ્રથમ પૂજ્ય, રિદ્ધિ-સિદ્ધિના સ્વામી અને વિઘ્નહર્તા ભગવાન શ્રી ગણેશજીનો દસ દિવસીય મહામહોત્સવ એટલે "ગણેશ ચતુર્થી" (Ganesh Chaturthi / Vinayaka Chaturthi...
વિશ્વનો સૌથી લાંબો અને ભવ્ય નૃત્યોત્સવ એટલે ગુજરાતની શાન સમા "શારદીય નવરાત્રી" (Sharad Navratri / Maha Navratri). આસો સુદ એકમથી આસો સુદ નોમ સુધી માતા ...
અધર્મ પર ધર્મનો, અસત્ય પર સત્યનો અને રાવણ પર ભગવાન શ્રીરામચંદ્રજીના ભવ્ય વિજયનું પાવન પ્રતીક એટલે "વિજયાદશમી" અથવા "દશેરા" (Dussehra 2027 / Vijayadash...
હિન્દુ સનાતન ધર્મનો સૌથી મોટો, ભવ્ય અને રોશનીથી ઝળહળતો તહેવાર એટલે "દિવાળી" (Diwali / Deepawali). આસો વદ અમાસના દિવસે સમસ્ત ભારતવર્ષમાં અંધકાર પર પ્રક...
દિવાળીના પંચ પર્વનો અંતિમ અને અત્યંત મંગલમય તહેવાર એટલે "ભાઈબીજ" (Bhai Dooj / Yam Dwitiya). કારતક સુદ બીજના પાવન દિવસે બહેન પોતાના ભાઈને ઘરે પ્રેમપૂર્...
હિન્દુ સનાતન ધર્મના સૌથી પવિત્ર અને ઉત્સાહવર્ધક તહેવારોમાં "વિજયાદશમી" એટલે કે "દશેરા" (Dussehra / Vijayadashami) સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવે છે. આ પર્વ અસત્...
હિન્દુ કેલેન્ડરમાં આસો માસની પૂનમ એટલે "શરદ પૂર્ણિમા" (Sharad Purnima), જેને "કોજાગરી પૂર્ણિમા" અથવા "રાસ પૂર્ણિમા" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. જ્યોતિષ ...
હિન્દુ ધર્મમાં સૌભાગ્યવતી સ્ત્રીઓ માટે "કરવાચોથ" (Karwa Chauth / Karak Chaturthi) એ પતિના દીર્ઘાયુષ્ય, અખંડ સૌભાગ્ય અને દાંપત્ય જીવનના અમર પ્રેમનું પર...
દીપોત્સવ મહાપર્વની વિધિવત શરૂઆત આસો વદ તેરસ એટલે કે "ધનતેરસ" (Dhanteras / Dhanatrayodashi) થી થાય છે. ધનતેરસ એ માત્ર ભૌતિક ધન અને સોના-ચાંદીની ખરીદીનો...
દીપોત્સવના પંચપર્વમાં આસો વદ ચૌદશ એટલે કે "કાળી ચૌદશ" (Kali Chaudash), જેને ભારતના અન્ય પ્રાંતોમાં "નરક ચતુર્દશી" અથવા "રૂપ ચૌદશ" કહેવાય છે. ગુજરાતની ...
સનાતન હિન્દુ ધર્મનો સૌથી મોટો, તેજોમય અને આસ્થાવાન ઉત્સવ એટલે "દિવાળી" (Diwali / Deepawali). આસો માસની અમાસની ઘોર અંધારી રાત્રે કરોડો દીવડાઓ પ્રગટાવી ...
સમગ્ર વિશ્વમાં વસતા ગુજરાતીઓ માટે વર્ષનો સૌથી મંગળમય, ઉલ્લાસભર્યો અને પવિત્ર દિવસ એટલે "બેસતું વર્ષ" — ગુજરાતી નવું વર્ષ (Gujarati New Year / Bestu Va...
દીપોત્સવ પંચપર્વનો અંતિમ અને અત્યંત ભાવુક તહેવાર એટલે "ભાઈબીજ" (Bhai Dooj / Yama Dwitiya / Bhai Beej). કારતક સુદ બીજના પાવન દિવસે બહેન પોતાના ભાઈના કપ...
હિન્દુ સનાતન પરંપરામાં પ્રત્યક્ષ દેવ ભગવાન સૂર્યનારાયણ અને તેમની બહેન છઠી મૈયા (ઊષા અને પ્રત્યૂષા)ની આરાધનાનો સૌથી કઠોર, શુદ્ધ અને પ્રકૃતિ સાથે જોડાયે...
સનાતન ધર્મમાં તમામ ૨૪ એકાદશીઓમાં સૌથી પુણ્યશાળી અને માંગલિક કાર્યોની શરૂઆત કરાવતી એકાદશી એટલે "દેવઉઠી એકાદશી" (Dev Uthani Ekadashi / Prabodhini Ekadas...
સનાતન ધર્મમાં તુલસીજીને માત્ર એક વનસ્પતિ નહીં પરંતુ સાક્ષાત "વૃંદા" — લક્ષ્મી સ્વરૂપા દેવી માનવામાં આવે છે. કારતક સુદ બારસ (અથવા દેવઉઠી એકાદશીથી પૂનમ ...
હિન્દુ સનાતન ધર્મના સૌથી ભવ્ય, દિવ્ય અને મનોહર ઉત્સવોમાં "દેવ દિવાળી" (Dev Diwali / Kartik Purnima / Tripurari Purnima) સર્વોચ્ચ શિખર સમાન છે. કારતક સ...
સનાતન ધર્મમાં મર્યાદા પુરુષોત્તમ ભગવાન શ્રીરામ અને જગતજનની માતા સીતાજીના મંગલ વિવાહનો ઉત્સવ એટલે "વિવાહ પંચમી" (Vivah Panchami). માગશર સુદ પાંચમ (માર્...
સનાતન ધર્મમાં ત્રિમૂર્તિ — બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના સંયુક્ત અવતાર તેમજ પરમ ગુરુ સ્વરૂપ ભગવાન દત્તાત્રેયનો પ્રાગટ્ય ઉત્સવ એટલે "દત્તાત્રેય જયંતી" (Da...
હિન્દુ વૈદિક પરંપરામાં કોઈપણ શુભ કાર્ય, યાત્રા, વેપાર આરંભ, ગૃહપ્રવેશ કે સંકલ્પ લેતા પૂર્વે ચોઘડિયા જોવાની સદીઓ જૂની પરંપરા છે. "ચોઘડિયા" શબ્દ મૂળ સંસ...
સનાતન ધર્મમાં એકાદશી વ્રતને "વ્રતોનો રાજા" (વ્રતરાજ) કહેવામાં આવે છે. એક વર્ષમાં સામાન્ય રીતે ૨૪ એકાદશીઓ આવે છે (અધિક માસ હોય ત્યારે ૨૬). દરેક પક્ષ (શ...
શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા એ કેવળ કોઈ ધાર્મિક ગ્રંથ નથી, પરંતુ માનવ જીવનના ગહન સંઘર્ષો અને મનોવૈજ્ઞાનિક દ્વંદ્વોનું સચોટ માર્ગદર્શન આપતું જીવન-શાસ્ત્ર છે. કુર...
સૌરાષ્ટ્રના સાગરકાંઠે પ્રભાસ પાટણમાં બિરાજમાન સોમનાથ મહાદેવ એ ભારતવર્ષના ૧૨ આદિ જ્યોતિર્લિંગોમાંનું સર્વપ્રથમ જ્યોતિર્લિંગ છે ("સૌરાષ્ટ્રે સોમનાથં ચ")...
ચાર ધામ પૈકીનું એક અને મોક્ષપુરી ગણાતી દેવભૂમિ દ્વારકામાં ગોમતી નદીના સંગમ પર સ્થિત શ્રી દ્વારકાધીશ જગત મંદિર (ત્રિલોક સુંદર) પર દરરોજ પાંચ વખત નવી ધ્...
હિન્દુ વૈદિક પરંપરામાં મનુષ્યના જન્મથી મૃત્યુ સુધીના સમગ્ર જીવનને સુસંસ્કૃત, શુદ્ધ અને દૈવી બનાવવા માટે ૧૬ પવિત્ર સંસ્કારોનું વિધાન કરવામાં આવ્યું છે....
સનાતન વૈદિક પરંપરામાં શબ્દને "બ્રહ્મ" (નાદબ્રહ્મ) કહેવાયો છે. ૐ (ઓમકાર) એ સમગ્ર બ્રહ્માંડનો આદિ અવાજ છે અને ગાયત્રી મંત્ર એ વેદોની માતા (વેદમાતા) કહેવ...
શિવ પુરાણ અનુસાર, એકવાર ભગવાન શિવે હજારો વર્ષો સુધી જગતના કલ્યાણ માટે સમાધિ લગાવી હતી. જ્યારે તેમણે નેત્રો ખોલ્યા ત્યારે તેમની આંખોમાંથી જે કરુણાના આં...
સૂર્ય એ પૃથ્વી પર તમામ પ્રાણ, પ્રકાશ અને જીવનનો પ્રત્યક્ષ દેવ છે ("સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ" — ઋગ્વેદ). સૂર્ય નમસ્કાર એ યોગાસન, પ્રાણાયામ અને મંત્ર ...
વાસ્તુશાસ્ત્ર એ પ્રાચીન ભારતીય સ્થાપત્ય વિજ્ઞાન છે જે પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ — આ પંચમહાભૂતોના કુદરતી સંતુલન પર આધારિત છે. "વસંતિ પ્રાણિનો યત...
મહામૃત્યુંજય મંત્ર એ ભગવાન શિવનો સૌથી શક્તિશાળી સંજીવની મંત્ર ગણાય છે. ઋષિ માર્કંડેયે આ મંત્રના પ્રભાવથી અલ્પાયુષ્યના શ્રાપમાંથી મુક્તિ મેળવી યમરાજ પર...
હિન્દુ સંસ્કૃતિમાં માતા-પિતા, ગુરુ અને વડીલોને જોતાં જ નમીને ચરણસ્પર્શ કરવાની અદભુત પરંપરા છે. "અભિવાદનશીલસ્ય નિત્યં વૃદ્ધોપસેવિનઃ । ચત્વારિ તસ્ય વર્ધ...
હિન્દુ ધર્મમાં બંને ભ્રમરો વચ્ચેના સ્થાનને "આજ્ઞા ચક્ર" (ત્રીજું નેત્ર અથવા પીનિયલ ગ્લેન્ડ) માનવામાં આવે છે. ચંદન, કંકુ કે ભસ્મનું તિલક લગાવવાથી મગજ શ...
મંદિરનો ઘંટ ખાસ પંચધાતુ કે અષ્ટધાતુ (તાંબુ, પિત્તળ, જસત, નિકલ, વગેરે)માંથી વૈજ્ઞાનિક રીતે ઢાળવામાં આવે છે. ઘંટના નાદથી "ૐ" જેવો એકીકૃત તરંગ ઉત્પન્ન થા...
તુલસીને "હરિપ્રિયા" અને આયુર્વેદમાં "જીવનની ઔષધિ" કહેવાઈ છે. પીપળાને ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણએ "અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં" કહી પોતાનું સ્વરૂપ ગણાવ્યું છે....
પ્રાચીન કાળમાં વીજળી ન હોવાથી સાંજના સમયે અંધારામાં નખ કે વાળ કાપવાથી આંગળીઓ કપાઈ જવાનો ભય રહેતો હતો તથા અન્નમાં વાળ-નખ પડવાની શક્યતા રહેતી. સાંજે લક્...
કર્મ ત્રણ પ્રકારના હોય છે: સંચિત (ભૂતકાળના સંચયિત કર્મો), પ્રારબ્ધ (જે ભોગવવા માટે વર્તમાન જન્મ મળ્યો છે), અને ક્રિયમાણ (જે વર્તમાનમાં આપણે કરીએ છીએ)....
હિન્દુ સનાતન પૂજાવિધિમાં દેવતાઓના અભિષેક અને ચરણામૃત પ્રસાદ તરીકે "પંચામૃત" (Panchamrit) સર્વોચ્ચ સ્થાન ધરાવે છે. "પંચ" એટલે પાંચ અને "અમૃત" એટલે અમરત...
ગુજરાતની નવરાત્રિ એ વિશ્વનો સૌથી લાંબો ચાલતો નૃત્ય અને આરાધના મહોત્સવ છે. પરંતુ આજે ગરબાને માત્ર મનોરંજન ગણવાની ભૂલ થાય છે. વાસ્તવમાં "ગરબો" એ મા જગદં...
સનાતન ધર્મમાં કોઈપણ શુભ પ્રસંગે અગ્નિમાં આહુતિ આપીને "હવન" કે "યજ્ઞ" કરવામાં આવે છે. વૈદિક ઋષિઓએ અગ્નિને "દેવોના મુખ" (અગ્નિર્મુખં પ્રથમો દેવતાનામ્) ત...
શિવલિંગ સનાતન ધર્મનું સૌથી ગૂઢ અને તેજસ્વી પ્રતીક છે. સંસ્કૃત ભાષામાં "લિંગ" શબ્દનો અર્થ થાય છે "ચિહ્ન", "પ્રતીક" અથવા "બ્રહ્માંડીય પરિમાણ". સ્કંદ પુર...
હિન્દુ ધર્મમાં કોઈપણ પૂજા, વ્રત, દાન કે યજ્ઞ કરતાં પહેલા જમણા હાથમાં જળ, ચોખા, ફૂલ અને સિક્કો રાખીને "સંકલ્પ મંત્ર" બોલવામાં આવે છે. સંકલ્પ લીધા વિના ...
હિન્દુ પૂજા, વિજય ઉત્સવ અને મંદિરની આરતીમાં શંખ વગાડવાની પરંપરા અનાદિકાળથી ચાલી આવે છે. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના હાથમાં "પાંચજન્ય" શંખ હતો અને મહાભારતના યુદ્...
ભાદરવા વદ એકમથી અમાસ સુધીના ૧૬ દિવસોને "શ્રાદ્ધ પક્ષ" અથવા "પિતૃ પક્ષ" કહેવામાં આવે છે. ઘણા લોકો શ્રાદ્ધને અંધશ્રદ્ધા ગણે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં શ્રાદ્ધ ...
હિન્દુ સનાતન ધર્મમાં ગંગા નદીને "મોક્ષદાયિની" અને ગંગાજળને પરમ પવિત્ર માનવામાં આવે છે. સદીઓથી લોકો ગંગાજળને તાંબા કે પિત્તળના કળશમાં વર્ષો સુધી સાચવી ...
હિન્દુ સંસ્કૃતિમાં સવારે સ્નાન કર્યા પછી પૂર્વ દિશામાં ઉગતા સૂર્યનારાયણને તાંબાના લોટામાંથી જળ ચડાવવાની (અર્ઘ્ય આપવાની) પ્રાચીન પ્રથા છે. "નમઃ સૂર્યાય...
હિન્દુ ધર્મમાં વડ (Banyan Tree) અને પીપળા (Sacred Fig - Ficus Religiosa) ના વૃક્ષોને દેવતુલ્ય માની તેમની પૂજા કરવામાં આવે છે અને તેમને કાપવા પર શાસ્ત્...
શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણ અને વિષ્ણુ પુરાણમાં વર્ણિત "સમુદ્ર મંથન" ની કથા સનાતન ધર્મની સૌથી પ્રખ્યાત ઘટનાઓમાંની એક છે. દેવો અને દાનવોએ મળીને ક્ષીર સાગરમા...
હિન્દુ સનાતન સંસ્કૃતિમાં કોઈ પણ શુભ કાર્ય, ઉત્સવ કે દૈનિક સંધ્યા વંદના દીવો પ્રગટાવ્યા વિના અધૂરી ગણાય છે. "તમસો મા જ્યોતિર્ગમય" — હે પ્રભુ, અમને અંધક...
સનાતન ધર્મમાં સોમવાર, ગુરુવાર, શનિવાર, એકાદશી, પ્રદોષ, પૂનમ કે નવરાત્રિ જેવા અનેક અવસરો પર વ્રત અને ઉપવાસ રાખવાનું વિધાન છે. "ઉપવાસ" શબ્દનો મૂળ અર્થ છ...
હિન્દુ વૈદિક સંસ્કૃતિ ક્યારેય સંસારનો ત્યાગ કરીને કેવળ જંગલમાં જવાની એકપક્ષીય વાત કરતી નથી. વેદોએ મનુષ્ય જીવનને સંપૂર્ણપણે માણવા અને આખરે પરમ મુક્તિ મ...
હિન્દુ યોગ શાસ્ત્ર અનુસાર માનવ શરીર કેવળ માંસ-હાડકાંનું બનેલું નથી, પરંતુ તેમાં ૭૨,૦૦૦ નાડીઓ અને ૭ મુખ્ય ઊર્જા કેન્દ્રો (ચક્રો) આવેલા છે. કરોડરજ્જુના ...
હિન્દુ સનાતન સંસ્કૃતિમાં ગાયને કેવળ એક પ્રાણી નહીં પરંતુ "સર્વદેવમયી ગૌમાતા" ગણવામાં આવી છે. અથર્વવેદ અનુસાર "ધેનુઃ સદનં રયીણાં" — ગાય સમૃદ્ધિ અને પોષ...
ગોસ્વામી તુલસીદાસજી રચિત "શ્રી હનુમાન ચાલીસા" સમગ્ર ભારતવર્ષમાં સૌથી વધુ વંચાતું સ્તોત્ર છે. ૪૦ ચોપાઈઓ ધરાવતું આ સ્તોત્ર સંકટ નિવારણ, આત્મવિશ્વાસ અને ...
સનાતન પૂજા પરંપરામાં શંખ બે પ્રકારના જોવા મળે છે: વામાવર્તી (ડાબી બાજુ ખુલતા સામાન્ય શંખ) અને દક્ષિણાવર્તી (જમણી બાજુ ખુલતા અત્યંત દુર્લભ શંખ). સમુદ્ર...
વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન સતત વસવાટ ધરાવતી જીવંત નગરી એટલે કાશી (વારાણસી / બનારસ). મા ગંગાના અર્ધચંદ્રાકાર કિનારે વસેલી આ નગરી વિશે કહેવાય છે કે "કાશ્યાં મ...
મહાભારત એ કેવળ પૌરાણિક કાવ્ય નથી પણ ભારતનો વાસ્તવિક "ઇતિહાસ" (આવું ખરેખર બન્યું હતું) છે. મહર્ષિ વેદવ્યાસે મહાભારતના ગ્રંથમાં યુદ્ધના દિવસો, ભીષ્મ પિત...